Er nadert een deadline die veel ondernemers is ontgaan, en hij is concreter dan de meeste AI-nieuwtjes. Sinds 2 februari 2025 kent de Europese AI-wet, de AI Act, een verplichting die 'AI-geletterdheid' heet: elke organisatie die AI ontwikkelt of professioneel gebruikt, moet ervoor zorgen dat de mensen die met die AI werken er voldoende verstand van hebben. Die plicht bestaat dus al ruim een jaar. Wat er nu verandert, is de handhaving: vanaf augustus 2026 kunnen de nationale markttoezichthouders erop toezien en er waar nodig op ingrijpen. Van een regel die vooral op papier stond, wordt het een regel waar iemand naar kan vragen.
Het woord 'geletterdheid' klinkt zwaarder dan het is. De wet vraagt geen diploma, geen certificaat en geen dik opleidingstraject. De kern is dat medewerkers die AI gebruiken, begrijpen wat het gereedschap doet, waar de grenzen liggen en welke risico's eraan zitten. Denk aan iemand die klantvragen laat samenvatten door ChatGPT, een marketeer die teksten of beelden laat genereren, of een medewerker die met een AI-chatbot op de website werkt. Al die situaties vallen onder 'professioneel gebruik'. Het gaat er niet om dat je de techniek tot in detail snapt, maar dat je weet wat je aan het doen bent.
Voor het MKB is de verrassing vaak dat je er al onder valt zonder het te beseffen. Veel kleine bedrijven gebruiken inmiddels dagelijks een vorm van AI — voor e-mails, offertes, teksten of klantcontact — zonder dat er ooit een afspraak over is gemaakt. Precies daar zit het reële risico, en dat staat los van de wet. Een medewerker die zonder erbij na te denken klantgegevens in een openbare chatbot plakt, die een verzonnen 'feit' uit een AI-antwoord klakkeloos overneemt, of die niet doorheeft wanneer een mens er nog even naar moet kijken: dat zijn de dingen die misgaan. De geletterdheidsplicht dwingt je eigenlijk alleen om daar bewust bij stil te staan.
Tegelijk is een nuchtere blik op zijn plaats, want dit is niet het zware deel van de AI-wet. De strengere verplichtingen voor zogeheten hoog-risico-toepassingen — denk aan AI die beslist over kredieten, sollicitanten of medische zaken — gelden voor de meeste ondernemers niet en zijn bovendien verder in de tijd geschoven. Artikel 4, de geletterdheidsplicht, is bewust licht en proportioneel gehouden. Een marketingbureau van vijf mensen hoeft niet te voldoen aan wat een bank of een ziekenhuis moet regelen. Er komt geen keurmerk aan te pas en geen verplichte audit. Wat wél verstandig is, is dat je kunt laten zien dat je erover hebt nagedacht.
Praktisch valt het daarom mee. Begin met een simpele inventarisatie: welke AI-tools gebruiken jij en je collega's eigenlijk, en waarvoor? Leg vervolgens een paar heldere werkafspraken vast — welke informatie wel en niet in een tool mag, wanneer een mens de uitkomst controleert, en bij wie iemand terechtkan met twijfels. Geef je team ten slotte een korte uitleg over wat de gebruikte tools goed kunnen en waar ze de plank misslaan. Voor de meeste MKB-bedrijven is dat het grootste deel van het werk. Het hoeft geen dik beleidsstuk te worden; een paar afspraken op één A4 doet vaak al meer dan een handboek dat niemand leest.
De geruststellende slotsom is dat deze deadline eigenlijk samenvalt met gewoon goed ondernemerschap. Wie weet wat zijn gereedschap doet, gebruikt het beter, veiliger en met minder ongelukken — of er nu een toezichthouder meekijkt of niet. De wet zet alleen een datum onder iets wat je toch al zou willen regelen. Wil je een eenvoudige AI-inventarisatie en een setje werkafspraken opstellen die passen bij de omvang van jouw bedrijf, zonder dat het een bureaucratisch project wordt? Wij denken graag met je mee.